Sunday , October 22 2017
Home / Economy / تجدید نظر در قرارداد مس عینک

تجدید نظر در قرارداد مس عینک

by: Homayoun Tach

وحیدالله شهرانی، وزیر معدن و پترولیم افغانستان طی صحبتی با شبکۀ تلویزیونی طلوع نیوز به تاریخ ۳۱ اسد سال روان اظهار داشت، قرارداد استخراج معدن مس عینک باید تجدید نظر شود. وی علاوه نمود، بعضی مواد قرارداد از جانب کمپنی (Metallurgical Corporation of China MCC) ام سی سی چینایی غیر عملی پنداشته شده است. به گفتۀ آقای شهرانی، چون بعضی تعهدات جانبین در متن قرارداد شرطی و مبهم (غیرکارشناسانه) گنجانیده شده است ، بناءً جانب کمپنی چینایی با استفاده از مفاد آنها تقاضای تجدید نظر قرارداد را کرده است.

معدن مس عینک

معدن مس عینک در فاصله ۳۰ کیلومتری جنوب کابل، در ولسوالی محمد آغۀ ولایت لوگر، در مسیر شاهراه کابل- گردیز قرار دارد. حفریات باستانشناسی نشان می دهد که بهره برداری از این معدن تاریخ دیرینه دارد و به دوران قبل از اسلام بر می گردد. در قسمت های مرکزی و غربی معدن مس عینک سیستم کامل حفریات قدیمی دیده شده است.

معدن در سال ۱۹۷۳بار دیگر توسط گروپ جیولوجستان کشور به همکاری انجنیران روسی کشف و در سال ۱۹۷۴ کارهای اکتشافی آن آغاز گردید. این معدن در زون تکتونیکی کابل موقعت دارد. مساحت مجموعی منطقه مسدار کابل به ۸۰۰ کیلو متر مربع بالغ می گردد. در حال حاضر سه معدن مس – عینک، دربند، و جوهر، و ۹۴ ظواهر معدنی تثبیت گردیده است. طبقات مسدار معدن عینک در ساحه ۴۰ کیلو متر مربع به روی زمین برهنه گردیده اند.

طبقات مسدار در بخشهای مرکزی معدن به طول ۲۰۰ متر و ضخامت ۶۰ تا ۲۰۰متر تثبیت شده اند. ضخامت اعظمی سنگ های معدنی، که توسط برمه کاری تثبیت شده، به ۶۰۰ متر می رسد. سنگهای معدنی از سطح زمین تا عمق ۱۰-۲۰ متر اکساید شده می باشند. مقدار متوسط مس در سنگهای اکساید شده به ۲.۱ فیصد می رسد و بصورت کل از ۰.۱۷ – ۲.۸۵ فیصد تغییر می کند.

معدن مس عینک بزرگترین معدن مس در افغانستان و دومین معدن مس در سطح جهان می ‌باشد.

در نتیجه تفحص و کارهای اکتشافی انجام شده ذخایر مس ۱۳ میلیون تن تثبیت گردیده است. ولی با در نظر داشت خصوصیات انکشاف جیولوجیکی – تکتونیکی منطقه، گسترش مس در منطقه وسیع و مثال های معادن مس در جهان ، ذخایر معدن را می توان حد اقل ۲۵ – ۳۰ میلیون تن پیشبینی کرد. با در نظرداشت انکشاف تکنالوژی های استخراجی ، غنی سازی و ذوب سنگهای معدنی، ذخایر مس به مراتب بیشتر بالا خواهد رفت.

در محاسبات ذخایر صنعتی برای یک معدن، ارزش اقتصادی آن ۱۳ میلیون تن مس ۲.۵ فیصده برگزیده شده بود. ولی در حال حاضر معادن دارای مقدار ۰.۵ فیصد مس در سنگ های معدنی وحتی پایین تر از آن هم اقتصادی شمرده می شوند.

مـس (Copper Cu)

فلز مس در جملۀ فلزات مهم رنگه به شمار ميرود و دارای ويژه گيهای خاص خود است: هادی حرارت و برق بوده، قابليت پهن شدن و کشش را داشته و از نگاه کيميای فلزی خيلی با ثبات و استوار شمرده می شود. در بخش های گوناگون صنعت چون: الکتروتخنيک بحيث وسيله ارتباط ، کارخانه های ماشين سازی ، صنایع ساختمانی، مواد غذایی و کيميايی به ميزان گسترده کاربرد دارد.

در همراهی مس علاوه بر منرالهای دارای قابلیت صنعتی با فیصدی های بلند، سنگهای معدنی سلفيدی عناصر چون : موليبدن (Mo)، جست (Zn)، سرب (Pb)، طلا (Au)، رينيم (Re)، کادميم (Cd)، انديم (In)، بيسموت (Bi)، نکل (Ni)، کوبالت (Co)، پلاتين ها (Pt) {پلاديم (Pd)، ايريديم (Ir)، روديم (Rh)، روتينيم (Ru) و اوسميم (Os)}، سيلينيم (Se)، تيلوريم (Te)، سلفر (S) و عناصر ديگر به فیصدی های مختلف (صنعتی و غیرصنعتی) نيز وجود می داشته باشند.

قرارداد بهره برداری و غنی سازی مس عینک با کمپنی چینایی MCC

قرارداد بهره برداری و غنی سازی مس در معدن عینک به تاریخ ۲۵ اپریل سال ۲۰۰۸ م میان وزارت معدن و پترولیم افغانستان و کمپنی چینایی ام سی سی به امضا رسید. طبق قرارداد متذکره، “شرکت چینایی در مراحل اول مبلغ ۲،۸۹۸ میلیارد دلار را در این پروژه سرمایه گذاری نموده و این سرمایه گذاری به پنج میلیارد افزایش خواهد یافت. از این سرمایه گذاری سالانه مبلغ ۴۰۰ میلیون دلار به افغانستان مالیات پرداخت خواهد نمود. مطابق به قرارداد کشور چین باید مبلغ ۸۰۰ میلیون دالر را به طور تضمین بپردازد. کمپنی قرار داد کننده موافقت نموده‌است غرض استحصال معدن از ذغال سنگ افغانستان فابریکه تولید  برق ۴۰۰ میگا وات را با محلات رهایشی، آب، مکتب و مسجد را اعمار نماید. در قرار داد، کمپنی ساخت  راه آهن را از تورخم الی تاجکستان  از راه عینک به کابل بعداً  معدن حاجیگک، از آنجا  یکاولنگ، دره صوف به شمال افغانستان و از شمال به تاجکستان موافقت نموده‌است. هکذا طلا که بدست می ‌آید تعلق بدولت افغانستان دارد. در مرحله اول این پروژه برای ۸۰۰۰ نفر کار مساعد می‌گردد در مرحله دوم الی به ۱۵۰۰۰ شرایط کار مساعد می‌گردد. در هر صورت تطبیق صادقانه این پروژه خوشبختی‌های بی انتها را به این کشور به ارمغان خواهد آورد..” (به نقل از ویکیپیدیا)

وزیر معدن موارد و دلایلی را که کمپنی چینایی ضرورت تجدید نظر آنها را در قرارداد پیش کشیده است، چنین بیان می دارد: ” حذف فابریکۀ غنی سازی و احتمالاً نبود ضرورت به ایجاد دستگاه تولید برق حرارتی به ظرفیت ۴۰۰ میگا وات برق در ولایت بامیان.” به قول جناب وزیر، ” فاسفیت عنصر کیمیاوی است که در تصفیۀ سنگهای مسدار از عناصر اجنبی به کار می رود. بناءً کمپنی ام سی سی دلیل آن را نبود مقدار کافی عنصر “فاسفیت” در افغانستان ذکر کرده است “

شاید منظور محترم شهرانی سلفیت SO4) Sulphate) باشد که در پروسۀ غنی سازی مس جزء اساسی فرآیند غنی سازی است که توسط باکتری های بی هوازی انجام می شود. و به ضریب مقدار مس به نسبت سلفر در سلفایت ها می افزاید.

مکلفیت بزرگ دیگر قرارداد، احداث خط آهن است که بایستی از یکی از بنادر شمال کشور (حیرتان و یا شیرخان بندر) با عبور از ولسوالی های دره صوف در ولایت سمنگان و کهمرد (معدن ذغالسنگ آشپشته) در ولایت بامیان و طی طریق از ولایت پروان و کابل به معدن مس عینک تمدید گردیده و به مسیر شرق از طریق جلال آباد و بندر تورخم وارد پاکستان شود، نیز نسبت پایین آمدن حجم کالای تولیدی از پروژه حذف گردد.

با پذیرش موارد مشکلات جانب کمپنی ام سی سی چینایی دیده می شود که نه تنها مکلفیت های کمپنی در بخش تخنیکی کم می شود بلکه در حجم قرارداد از نظر مالی و ارزش اقتصادی آن کاهش قابل ملاحظه به وقع خواهد پیوست و آن خوابهای شیرینی را که حکومت افغانستان در ازدیاد عواید سالانۀ کشور و توسعۀ اقتصادی و همچنین کاریابی و رشد سطح زندگی شهروندان می دید به کابوس مبدل خواهد شد.

اشتباه در کجا است؟

وزارت معدن افغانستان نتوانسته است به حیث یکی از طرفین قرارداد از روند تطبیق آن نظارت لازم انجام دهد.

وحیدالله شهرانی، وزیر معدن و پترولیم افغانستان می گوید که مسؤولان وقت وزارت معدن به خاطر بی توجهی در مشروط گذاشتن بعضی مواد قرارداد استخراج معدن مس عینک سهل انگاری نموده و پاسخگو می باشند.

در تاریخچۀ معدن مس عینک، که در سایت رسمی آن وزارت قابل دسترس است چنین آمده است: “از آنجائیکه بهره گیری از منابع زیر زمینی مطابق استراتیژی انکشاف ملی یکی از اولویت های کاری دولت افغانستان را تشکیل میدهد، وزارت معادن در سال ۱۳۸۵ بتاسی از حکم ماده نهم قانون اساسی کشور و بمنظور جلب سرمایه گذاری های داخلی و خارجی و تامین منافع عامه و رشد متداوم اقتصاد ملی با در نظر داشت روند تفحص و اکتشاف، بهره برداری (پروسس و ذوب مس بشکل کاتودیک ) از طریق رسانه های جمعی جهت جلب اظهار علاقمندی کمپنی های بزرگ بین المللی معدنکاری به داوطلبی گذاشته شد و در آن زمان ۱۳ کمپنی مربوط به کشور کانادا ،امریکا، روسیه ،چین ،کوریای جنوبی ، استرالیا ،ایران ، هند و قزاقستان اظهار علاقمندی برای سرمایه گذاری در این معدن نمودند ، که در نتیجه کمیته موظف وزارت معادن درآن وقت به همکاری کمپنی مشورتی گوستافسن از جمله ۱۳ کمپنی ۹ کمپنی ( کمپنی فلپس داچ از ایالات متحده امریکا ، کمپنی هنتر دیکس از کشور کانادا ، کمپنی بهار کانسرسیوم ایتالیا ، کمپنی قزاق مس از قزاقستان، کمپنی MCC کشور چین ، کمپنی هندلکو از هندوستان ، کمپنی زیجن مایننگ از چین و کمپنی های گاز پروم ایکسپورت و استرا یک فورس از روسیه ) را واجد شرایط برای سرمایه گذاری تثبیت نمودند.”

پروژۀ استخراج و غنی سازی مس عینک از نظر اقتصادی و سیاسی یک پروژۀ بزرگ و ستراتیژیک برای افغانستان به شمار می رود. حکومتهای پیشین نیز بهره برداری و غنی سازی و احتمالا ایجاد فابریکات تولید محصولات و فرآورده های مسی در داخل کشور را با علاقمندی و با دقت و تعمق می نگریستند و مایل نبودند با شتابزدگی زمینۀ ضیاع منافع عامه را فراهم آورند. به یقین حکومت موجود افغانستان تمام مراحل قبل از عقد قرارداد استخراج مس عینک را تحت نظارت داشته و امضا قرارداد بعد از تأیید مجلس وزرأ و به هدایت رئیس جمهور صورت گرفته است.

عوامل، کاستی ها و اشتباهاتی را که حین عقد قرارداد استخراج مس عینک احتمالاً نقش داشته اند می شود چنین بر شمرد:

– نیازمندی بی حد و حصر افغانستان به منابع مالی و شتاب در دسترسی زود تر به منبع سرشار.
– بی کفایتی و فساد اداری گسترده در دستگاه دولتی.
– نبود ظرفیت های کادری و کارشناس و وابستگی عنعنوی حکومتهای افغانستان به مشاوران خارجی.
– نبود هماهنگی و توأمیت میان ادارات حکومتی و نهادهای علمی- تحقیقاتی.
– تشویق جامعه جهانی در بازار سازی اقتصاد و ملکیت های دولتی (دارایی های عامه).
– رقابتهای کشورهای درگیر در افغانستان بعد از ایجاد حاکمیت جدید.

دلایل کمپنی چینایی چقدر موجه اند؟

به گفتهء آقای شهرانی، با شرکت چینایی ام، سی، سی تعهد صورت گرفته بود که پیش از آغاز کار استخراج معدن مس عینک متن قرارداد آن به نشر نخواهد رسید.

” ما فعلاً با کمپنی ام، سی سی توسط حقوق دانان خود در مذاکرات هستیم که اول با ما به موافقه برسند که قرارداد را چاپ نمایم و بعداً در جاهای که درقرارداد خامی ها، محدودیت ها و کمبودی های که وجود دارد به یک سلسله شرایط غیر واقع بینانه که در آن قرارداد گنجانیده شده و باعث گرفتن قرارداد توسط این شرکت گردید در صدد اصلاح آن هستیم و شاید چند وقت بعد مذاکرات ما در این خصوص آغاز گردد. “

از گفتار بالا که بیشتر کلی گویی شده است نمی توان استنباد کرد که جانب کمپنی ام سی سی روی کدام مواد قرارداد تشویش دارد و کدام مواد قرارداد باید بازنگری شود. اما به گفتۀ کارشناسان (جیولوج)، هرگاه مشکل کمپنی چینایی نبود مقدار کافی سلفیت مورد نیاز پروسۀ غنی سازی احجار معدنی مسدار در افغانستان است، می شود این مواد را از بیرون از افغانستان تهیه کرد.

این کارشناسان می گویند پوهنتون پولیتخنیک کابل که دارای پوهنځی جیولوجی است، از وجود استادانی بهره مند است که در سی تا چهل سال گذشته با اندوخته های اکادمیک و تجربۀ آموزگاری می توانستند خوبترین مشوره ها را حین ارزیابی متن قرارداد ارائه کنند.

آگاهان امور عوامل معطلی بخشهای از کار های پروژه و مجبوریت کمپنی MCC در تجدید نظر در قرارداد راعوامل اقتصادی، سیاسی و امنیتی می شمارند؛ تفاوت ارزش نرخ مس در مارکیت جهانی (در زمان عقد قرارداد اپریل ۲۰۰۸ بها یک تن مس در مارکیت لندن ۳۵۰۰ پوند سترلینگ و در ماه جنوری ۲۰۱۳، زمان تقاضای کمپنی ام سی سی برای تجدید نظر قرارداد ۵۱۰۰ پوند)، اتحاد ستراتیژیک جمهوری مردم چین با جمهوری اسلامی پاکستان و برنامه های همکاری های مشترک اقتصادی این دو کشور، ادامۀ ناآرامی ها، انتقال مسؤولیتهای امنیتی به جانب افغانی و مبهم بودن چشم انداز امنیتی در افغانستان بعد از سال ۲۰۱۴، می توانند عواملی در زمینه بشمار آیند.

راه حل

به گفتۀ کارشناسان (جیولوج)، هرگاه مشکل کمپنی چینایی نبود مقدار کافی (سلفیت) مورد نیاز پروسۀ غنی سازی احجار معدنی مسدار در افغانستان است، می شود این مواد را از بیرون از افغانستان تهیه کرد.

مشکلات امنیتی، هرچند قبلاً حین عقد قرارداد پیش بینی شده و هزینۀ لازم بالای قیمت قرارداد اضافه شده است، با آن هم موضوعی است قابل حل.

تفاوت نرخ بهای مس باید قبلاً در قرارداد پیش بینی شده باشد (متاسفانه متن قرارداد در دسترس نیست).

وزارت معدن و پترولیم افغانستان مکلفیت بگیرد تا تمام دلایل کمپنی ام سی سی را توسط یک تیم کارشناسان افغانی، متشکل از: نمایندگان ذیصلاح ادارات ذیربط (حقوقی، اقتصادی، تخنیکی) و کارشناسان امور (استادان پولتخنیک کابل، اکادمی علوم افغانستان، و در صورت نیاز، دعوت کارشناسان مجرب از خارج از کشور) مسایل مورد مناقشه را ارزیابی و راه های حل جلب قناعت جانب کمپنی ام سی سی را بر مبنای قرارداد عقد شده دریافت نموده و به قناعت جانب کمپنی چینایی بپردازد.

مسؤولان وزارت معدن باید متوجه باشند تا با اتخاذ تصامیم عجولانه یک بار دیگر اشتباهات سلف خود را تکرار نکنند.

در صورت عدم جلب قناعت جانب کمپنی چینایی و ادامۀ تقاضا در تجدید نظر در متن قرارداد، موضوع به اربیتراژ (دادگاه بین المللی) ارجاع شود.

منابع:

طلوع نیوز، سایت خبری
“معلومات مختصر در باره معدن مس عینک”، شاه محمود هوتک، ۱۷/۱۲/۲۰۰۶ سایت افغانستان.رو
ویکیپیدیا، دایرة المعارف
سایت رسمی وزارت معدن و پترولیم افغانستان
یادداشتهای شخصی

Check Also

AFGHANISTAN HAS A UNIQUE FORM OF INTRA-COUNTRY BRAIN DRAIN, FROM PROFESSIONAL AND SKILLED OCCUPATIONS TO THE NON-SKILLED AND LUCRATIVE JOBS.

Afghanistan: a country deprived of its professionals

The emigration of skilled intellectuals and technical labour from the developing world to economically and ...

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *